فرش پازیریک؛ کهن‌ترین فرش جهان و داستان پیدا شدنش در یخ
۱۴۰۵/۰۸/۱۱
فرش پازیریک کهن‌ترین فرش پرزدار شناخته‌شده در جهان است. این فرش در حدود سده‌ی پنجم تا چهارم پیش از میلاد بافته شده و امروز در موزه‌ی ارمیتاژ سن‌پترزبورگ نگهداری می‌شود.
داستان پیدا شدن آن به اندازه‌ی خود فرش شگفت‌انگیز است. در سال ۱۹۴۹ میلادی، باستان‌شناس روس، سرگئی رودنکو، در دره‌ی پازیریک در کوه‌های آلتای سیبری یکی از گورهای سکایی را کاوش کرد. این فرش در گور یک بزرگ‌زاده‌ی سکایی پیدا شد.
آنچه فرش را نجات داد، اتفاقی بود که می‌توانست نابودش کند. گورکنان در روزگار کهن به گور دستبرد زده بودند. پس از آن، آب به درون گور راه یافت و یخ زد و گور در یخ ماند. سرمای پایدار کوهستان، پشم و رنگ‌ها را نزدیک به ۲۵۰۰ سال حفظ کرد؛ چیزی که در شرایط عادی ممکن نبود.
ابعاد فرش حدود ۱۸۳ در ۲۰۰ سانتی‌متر است و با گره متقارن بافته شده است. تراکم آن حدود ۳۶ گره در هر سانتی‌متر مربع است. چنین ظرافتی نشان می‌دهد هنر فرش‌بافی در آن زمان تازه پدید نیامده بود و پشت آن سنتی طولانی وجود داشته است.
طرح فرش نیز گویاست. در میانه، نقش‌های چهارگوش و تکرارشونده دیده می‌شود. حاشیه‌ها ردیف گوزن‌ها را نشان می‌دهند و در حاشیه‌ای دیگر سوارکاران و اسب‌ها در کنار یکدیگر حرکت می‌کنند.
خاستگاه این فرش هنوز روشن نیست و به‌روشنی نمی‌توان گفت کجا بافته شده است. خود رودنکو و بسیاری از پژوهشگران پس از او، به‌سبب شباهت نقش‌ها با هنر تخت‌جمشید، آن را به ایران هخامنشی نسبت داده‌اند. برخی هم بین‌النهرین یا ارمنستان را مطرح کرده‌اند. هرچند پاسخ قطعی وجود ندارد، شباهت نقش سوارکاران و گوزن‌ها با نقش‌برجسته‌های هخامنشی، این فرش را به بحثی جدی در تاریخ فرش ایران تبدیل کرده است.
فرش پازیریک به ما یادآوری می‌کند که هنر گره زدن بر تار، بیش از دو هزار و پانصد سال پیشینه دارد.
